Trong tuần qua, một chỉ số quen thuộc với giới phân tích on-chain đã thu hút sự chú ý trở lại: chỉ số động lượng điều chỉnh biến động (volatility-adjusted momentum) của CryptoQuant giảm xuống dưới 0. Đây là lần đầu tiên kể từ tháng 9/2023, và cộng đồng lập tức nhận diện đây là tín hiệu “cấu trúc yếu kém” của thị trường. Nhưng liệu một chỉ số trễ, dựa trên dữ liệu quá khứ, có thực sự phản ánh tương lai? Hay nó chỉ là một mảnh ghép trong bức tranh vĩ mô rộng lớn hơn?
Để hiểu rõ, chúng ta cần lùi lại một bước. CryptoQuant, một trong những nhà cung cấp dữ liệu on-chain hàng đầu, đã xây dựng chỉ số này bằng cách lấy giá trị biến động giá trung bình trong một khoảng thời gian nhất định (thường là tuần hoặc tháng) và chia cho độ lệch chuẩn của biến động đó. Kết quả là một giá trị động lượng đã được chuẩn hóa, loại bỏ nhiễu do biến động cao. Khi chỉ số này xuống dưới 0, điều đó có nghĩa là, sau khi điều chỉnh rủi ro, xu hướng giá đã chuyển sang âm. Đây là công cụ hữu ích để tránh các tín hiệu giả trong giai đoạn thị trường biến động mạnh. Tuy nhiên, điểm yếu cốt lõi là tính trễ của nó: nó phản ánh những gì đã xảy ra, chứ không phải điều sắp xảy ra.
Bối cảnh hiện tại: sau một đợt tăng giá mạnh từ đầu năm 2024, thị trường đã bước vào giai đoạn điều chỉnh kéo dài hơn 2 tháng. Khối lượng giao dịch giảm, dòng vốn từ stablecoin vào sàn chững lại, và các chỉ số tâm lý như Fear & Greed Index dao động quanh vùng 40-50. Chỉ số động lượng điều chỉnh biến động của CryptoQuant giảm xuống dưới 0 đã xác nhận những lo ngại này. Nhưng điều quan trọng là: thị trường đã biết điều này từ trước. Giá Bitcoin đã giảm 15% so với đỉnh, và các altcoin cũng chịu áp lực tương tự. Vậy tín hiệu mới này có thực sự mang lại thông tin mới? Hay nó chỉ là một sự xác nhận muộn màng?
Khi tôi còn làm nghiên cứu viên tại một ngân hàng trung ương châu Âu, tôi đã từng thử nghiệm một mô hình tương tự để dự báo dòng vốn xuyên biên giới. Kết luận của tôi là: các chỉ số động lượng điều chỉnh biến động hoạt động tốt trong thị trường có xu hướng rõ ràng, nhưng thường thất bại trong giai đoạn chuyển tiếp. Điều này đặc biệt đúng với crypto, nơi các chu kỳ có thể thay đổi đột ngột do tin tức vĩ mô hoặc sự kiện bất ngờ. Do đó, việc dựa hoàn toàn vào một chỉ số có độ trễ cao để đưa ra quyết định đầu tư là rủi ro.
Phân tích kỹ thuật: chỉ số này về bản chất là một dạng Z-score của biến động giá. So với các chỉ số đơn giản hơn như đường trung bình động 30 ngày, nó có ưu điểm là giảm thiểu các tín hiệu nhiễu. Tuy nhiên, nhược điểm là nó phụ thuộc vào độ chính xác của ước lượng biến động. CryptoQuant chưa công bố chi tiết tham số (khoảng thời gian, phương pháp tính độ lệch chuẩn, v.v.), điều này làm giảm khả năng tái lập kết quả. Nếu so sánh với các chỉ số tương tự từ Glassnode (ví dụ: chỉ số động lượng dựa trên MVRV), chúng ta thấy rằng cả hai đều đang ở vùng thấp, nhưng chưa đến mức cực đoan của lịch sử.
Dữ liệu từ CryptoQuant cho thấy, trong lịch sử, mỗi khi chỉ số này xuống dưới 0, thị trường thường trải qua thêm 2-4 tuần giảm hoặc sideway trước khi tìm thấy đáy. Tuy nhiên, có những ngoại lệ. Vào tháng 6/2021, chỉ số này chạm đáy và sau đó thị trường phục hồi ngay lập tức do tin tức về ETF. Vào tháng 11/2022, sau sự kiện FTX, chỉ số này ở dưới 0 trong nhiều tuần trước khi thị trường chạm đáy thực sự. Điều này cho thấy: tín hiệu này không phải là công cụ xác định thời điểm chính xác, mà là một cảnh báo về sức khỏe dài hạn.
Một góc nhìn phản trực giác: Khi một chỉ số trở nên phổ biến và được lan truyền rộng rãi, giá trị dự báo của nó thường bị suy giảm. Bởi vì thị trường đã phản ứng trước khi chỉ số được công bố. Trong trường hợp này, nếu đa số nhà đầu tư đều biết rằng động lượng đang yếu, họ đã giảm vị thế từ trước. Do đó, tín hiệu hiện tại có thể đã được phản ánh vào giá. Nếu đúng như vậy, thì việc chỉ số này xuống dưới 0 có thể là một tín hiệu ngược: nó báo hiệu sự kiệt quệ của phe bán, và một đợt phục hồi kỹ thuật có thể đến bất cứ lúc nào. Tuy nhiên, điều này chỉ đúng nếu không có thêm tin xấu từ vĩ mô.
Trong báo cáo gần đây của mình, tôi đã chỉ ra rằng: sự phân kỳ giữa các chỉ số động lượng trễ và các chỉ số dẫn báo như dòng stablecoin vào sàn có thể là chìa khóa. Hiện tại, dòng stablecoin vào sàn đang ở mức thấp, nhưng không giảm thêm. Điều này cho thấy áp lực bán đang giảm dần, nhưng chưa có lực mua mới. Nếu tình trạng này kéo dài thêm 1-2 tuần, khả năng thị trường hình thành đáy là khá cao. Ngược lại, nếu dòng stablecoin tiếp tục giảm, chỉ số động lượng điều chỉnh biến động sẽ tiếp tục ở dưới 0, và thị trường có thể giảm sâu hơn.
Về mặt tâm lý, việc một chỉ số được coi là “chuyên nghiệp” như CryptoQuant đưa ra tín hiệu tiêu cực có thể tạo hiệu ứng tự củng cố: các nhà giao dịch ngắn hạn sẽ bán thêm, và các quỹ đầu tư sẽ giảm tỷ trọng. Điều này có thể dẫn đến một đợt giảm ngắn hạn, nhưng nếu không có tin xấu mới, nó sẽ nhanh chóng bị hấp thụ. Tôi nhớ lại bear market 2022, khi các chỉ số tương tự liên tục ở dưới 0 trong nhiều tháng, nhưng cuối cùng thị trường vẫn phục hồi khi có thông tin tích cực từ vĩ mô.
Kết luận của tôi: chỉ số động lượng điều chỉnh biến động của CryptoQuant là một tín hiệu đáng chú ý, nhưng không phải là lý do để hoảng loạn. Nó nên được sử dụng như một phần trong bộ công cụ đa chỉ số, kết hợp với dữ liệu về dòng vốn, tâm lý thị trường và các yếu tố vĩ mô. Đối với nhà đầu tư dài hạn, đây có thể là cơ hội để tích lũy thêm nếu họ tin vào câu chuyện dài hạn của crypto. Đối với nhà giao dịch ngắn hạn, cần thận trọng và chờ đợi thêm xác nhận từ các chỉ số dẫn báo. Cuối cùng, hãy nhớ rằng: thị trường thường làm đau đớn nhất những người chỉ dựa vào một chỉ số duy nhất.
Trong bối cảnh thanh khoản toàn cầu vẫn đang thắt chặt, và các quyết định của Fed chưa có dấu hiệu nới lỏng, việc crypto tiếp tục điều chỉnh là điều dễ hiểu. Nhưng liệu chúng ta có đang nhìn thấy một cơ hội mua vào tuyệt vời trong lớp vỏ của một tín hiệu bi quan? Câu trả lời phụ thuộc vào khả năng đọc vị thị trường và sự kiên nhẫn của mỗi người. Còn tôi, tôi sẽ tiếp tục theo dõi dòng stablecoin và các chỉ số MVRV trước khi đưa ra quyết định.
