Staking NEAR để trả phí AI: Khi token trở thành chiếc ví của những con bot"

on bot", "article": "Vào lúc bạn đang đọc bài này, ở đâu đó trên blockchain NEAR, một hợp đồng thông minh vừa ghi nhận một giao dịch stake không giống bất kỳ giao dịch stake nào trước đó. Người stake không nhận phần thưởng khối theo nghĩa thông thường. Họ nhận một loại tín dụng đặc biệt, một thứ có thể mở khóa quyền truy cập vào các mô hình ngôn ngữ lớn của OpenAI, Anthropic và Google. Với vài dòng mã, NEAR Protocol đã biến token NEAR thành một tấm vé vào rạp hát AI. Và tôi không nhớ lần nào trong mười ba năm làm nghề phân tích tiền mã hóa, tôi thấy một thông báo kỹ thuật lại ẩn chứa nhiều câu chuyện kinh tế đến vậy.\n\nHãy để tôi kể các bạn nghe về một buổi tối hồi tháng 6 năm 2020. Tôi nằm dài trên ghế, lướt qua nhóm Telegram của Uniswap, vô tình phát hiện ra một hợp đồng thử nghiệm AMM. Lúc đó tôi không biết rằng cái nhấp chuột đó sẽ dẫn đến một bài phân tích dài năm trang, rồi giúp quỹ của tôi kiếm được hơn hai trăm nghìn đô trong hai tháng. Điều tôi học được là: những câu chuyện thị trường lớn nhất thường không bắt đầu bằng một bản tin trang trọng. Chúng bắt đầu bằng một sự thay đổi nhỏ trong cơ chế khuyến khích. Tính năng stake NEAR để trả phí AI, theo tôi, là một sự thay đổi như thế.\n\nChúng ta thường bị cuốn theo cụm từ Web3 + AI. Hàng chục dự án vẽ ra một tương lai nơi các mô hình AI được huấn luyện trên dữ liệu phi tập trung, nơi quyền sở hữu AI thuộc về cộng đồng. Nhưng có một câu hỏi không mấy ai trả lời được: AI trên blockchain sẽ trả phí vận hành bằng gì? Bạn có thể đào tạo mô hình trên máy của mình, nhưng nếu bạn muốn gọi API của một model lớn, bạn phải trả tiền. Trong thế giới cũ, bạn dùng thẻ tín dụng. Trong thế giới mới, bạn dùng token. Và cách để token trở thành một phương tiện thanh toán khả dụng mà không cần một trung gian tài chính là gì? Đó là stake.\n\nCâu chuyện của NEAR bắt đầu từ một nền tảng blockchain được thiết kế với tư duy sharding ngay từ đầu. NEAR không phải là một layer 2 cố gắng vay mượn bảo mật từ Ethereum; nó là một blockchain độc lập, có cơ chế đồng thuận Proof-of-Stake, có môi trường chạy hợp đồng thông minh tương thích với nhiều ngôn ngữ lập trình, và có một tầm nhìn rõ ràng về blockchain cho AI. Trong hệ sinh thái này, NEAR AI đóng vai trò như một lớp điều phối: các nhà phát triển có thể đăng ký agent, lưu trữ dữ liệu cá nhân, và gọi các mô hình từ nhiều nhà cung cấp. Nhưng trước ngày 31 tháng 7, nếu bạn là một agent tự động, bạn không có cách nào tự trả tiền cho việc sử dụng model. Một con bot không thể đăng ký tài khoản OpenAI với email và mật khẩu. Nó không có mã OTP, không có mã xác minh SMS, không có thẻ Visa. Nó chỉ có một cặp khóa. Do đó, để một agent có thể tồn tại và hoạt động, nó cần một chiếc ví on-chain, và để chiếc ví đó có tiền mà không cần con người nạp vào mỗi giờ, nó cần một nguồn doanh thu hoặc một khoản ký quỹ sinh lợi. Staking chính là khoản ký quỹ sinh lợi đó.\n\nBây giờ, hãy đi vào cơ chế. Khi bạn stake NEAR, bạn không rút token ra khỏi ví; bạn chuyển chúng đến một hợp đồng thông minh và nhận lại một chứng nhận thanh khoản nếu giao thức hỗ trợ. Bạn vẫn có thể nhận phần thưởng staking, bạn vẫn có thể unstake sau một khoảng thời gian chờ. Điều mới ở đây là NEAR phát hành Compute Credits dựa trên quyền lợi stake của bạn. Số tín dụng này có thể được dùng để trả phí cho các cuộc gọi model AI thay vì dùng stablecoin. Tưởng chừng như chỉ là một lớp chuyển đổi, nhưng nó thay đổi hành vi. Thay vì nạp tiền vào một tài khoản AI tập trung, người dùng nạp vốn trực tiếp vào một giao thức blockchain. Và thay vì để tiền nằm im, người dùng có thể thấy tiền của họ làm việc bằng cách vừa sinh lời vừa mở khóa quyền sử dụng AI.\n\nNhưng ở đây tôi muốn dừng lại và nói một điều mà tôi gọi là cái bẫy của sự hào hứng. Khi một giao thức giới thiệu một tính năng mới, chúng ta thường có xu hướng đặt câu hỏi tính năng này có hay không, và quên mất câu hỏi quan trọng hơn: ai trả tiền cho tính năng này? Trong trường hợp này, NEAR hứa hẹn cho bạn một lượng Compute Credits khi bạn stake. Nhưng credits không tự nhiên sinh ra. Chúng có một chi phí ở phía sau. Khi bạn gọi model của Anthropic, Anthropic lập hóa đơn bằng USD. Ai sẽ nhận hóa đơn đó? Nếu là quỹ phát triển của NEAR, thì mỗi lần bạn dùng AI, NEAR đang mất tiền. Nếu là chính bạn dưới hình thức giảm giá trị tín dụng, thì bạn cũng đang mất tiền một cách gián tiếp. Nếu là một bên thứ ba, mọi chuyện sẽ khác. Còn nếu không ai trả tiền, thì không có mô hình AI nào chạy được.\n\nĐể tôi đưa ra một phép tính giả định để các bạn hình dung. Giả sử tổng cung NEAR là 1,2 tỷ token, tỷ lệ đặt cược khoảng 40 phần trăm, tức có khoảng 480 triệu token đang stake. Giả sử phần thưởng staking khoảng 10 phần trăm mỗi năm, tức tổng lượng NEAR phát thêm là 48 triệu token mỗi năm. Nếu chỉ một phần tư số token stake này được sử dụng với mục đích nhận Compute Credits, tương đương 120 triệu token, với giá 6 USD, quỹ này trị giá 720 triệu USD. Đây là một con số rất lớn so với doanh thu AI của hầu hết các công ty trong lĩnh vực tiền mã hóa. Tất nhiên, đây là một phép tính tưởng tượng, bởi vì Compute Credits có thể không phát hành theo cơ chế này. Nhưng nó cho thấy một vấn đề tiềm tàng: nếu phát hành quá nhiều tín dụng AI trong khi nhu cầu sử dụng thấp, giá trị của tín dụng sẽ bị pha loãng, và người dùng sẽ mất niềm tin.\n\nTrái lại, nếu NEAR áp dụng một cơ chế thận trọng, chỉ phát hành Compute Credits tương ứng với ngân sách trả phí API đã được mua trước từ các nhà cung cấp, thì tổng nguồn cung tín dụng sẽ bị giới hạn và có thể tăng dần theo doanh thu. Trong kịch bản này, staking không chỉ là một cách để tạo thanh khoản cho hệ sinh thái, mà còn là một cơ chế pre-purchase dịch vụ AI. Người stake sớm chấp nhận khóa vốn để mua tín dụng AI giá rẻ, giống như mua phiếu giảm giá. Nếu giá của một Compute Credit được định giá theo chi phí thực tế của API, thì đây là một mô hình minh bạch và bền vững. Nhưng nếu giá không được công bố, rủi ro mơ hồ sẽ lớn.\n\nĐó là lý do vì sao tôi nghĩ rằng các nhà đầu tư nên chú ý đến độ minh bạch về định giá như một chỉ số quan trọng nhất. Nếu NEAR công bố bảng quy đổi Compute Credits, ví dụ một Compute Credit bằng 0,0001 USD chi phí model, bạn có thể tính toán được ngay tỷ suất sinh lời thực của việc stake. Nếu họ chỉ nói stake nhiều dùng nhiều, bạn đang tham gia vào một trò chơi mà nhà phát hành nắm mọi thẻ bài.\n\nTôi nhớ lại bài học từ DogeChain. Năm 2017, tôi đầu tư năm trăm đô la vào một dự án ICO meme chỉ vì tôi thích câu chuyện và nhận thấy cộng đồng xung quanh nó rất cuồng nhiệt. Sáu tháng sau, tôi rút ra mười hai nghìn đô. Lúc đó tôi tưởng mình là thiên tài. Nhưng giờ nghĩ lại, tôi nhận ra rằng tôi chỉ đang cưỡi một làn sóng thanh khoản, không hơn. Bài học lớn hơn là: hãy phân biệt câu chuyện và cơ chế. Câu chuyện có thể làm giá tăng, nhưng cơ chế mới là thứ duy trì giá. Với NEAR, cơ chế Compute Credits có thể tạo ra nhu cầu hold token lâu dài nếu nó gắn với một hoạt động AI có giá trị thật. Điều này khiến tôi nghĩ đến một khái niệm: nhu cầu tiêu dùng phi đầu cơ. Hầu hết các token trên thị trường đều có nhu cầu đầu cơ: người mua vì tin giá sẽ lên. Nhưng rất ít token có nhu cầu tiêu dùng: người dùng giữ token vì nó mở khóa một sản phẩm họ thực sự cần. Nếu Compute Credits làm được điều đó, NEAR sẽ trở thành một trường hợp rất hiếm trong thị trường tiền mã hóa.\n\nBây giờ, hãy nói về khía cạnh phản trực giác. Nếu bạn hỏi một kỹ sư blockchain rằng: NEAR vừa cho phép stake token để trả phí AI, bạn nghĩ sao? Họ có thể sẽ nói: à, vậy họ đã tạo thêm một cơ chế trả phí. Nhưng tôi nghĩ đây không chỉ là một cơ chế trả phí. Đây là một cách để tạo ra một vòng đời nhu cầu tự tham chiếu. Càng nhiều người stake, giá token càng được hỗ trợ. Càng nhiều tín dụng AI được phát hành, càng nhiều người muốn stake. Nhưng nếu vòng đời này không được neo vào một dòng doanh thu ngoại lai, nó sẽ vỡ khi sự kỳ vọng của thị trường đảo chiều. Nó giống như một quả bóng được bơm bằng chính hơi thở của người đang cầm nó: có thể phồng to rất nhanh, nhưng chỉ cần một lỗ kim, nó sẽ xẹp ngay lập tức.\n\nSự phản trực giác thứ hai nằm ở vai trò của khóa vốn. Trong một thị trường tăng, việc khóa token thường được coi là tích cực vì nó giảm nguồn cung lưu hành. Nhưng khi bạn stake để nhận Compute Credits, bạn không thực sự giảm nguồn cung lưu thông; bạn chỉ trì hoãn áp lực bán. Vào ngày bạn quyết định unstake, toàn bộ số token của bạn sẽ quay trở lại thị trường, cộng thêm phần thưởng tích lũy. Nếu câu chuyện AI không đủ mạnh vào thời điểm đó, áp lực bán có thể rất lớn. Vì vậy, các nhà đầu tư dài hạn cần theo dõi chu kỳ unstake, chứ không chỉ dừng lại ở chu kỳ stake.\n\nSự phản trực giác thứ ba liên quan đến các nhà cung cấp AI. OpenAI, Anthropic và Google là những công ty có định giá hàng trăm tỷ đô la. Họ không cần blockchain để thu tiền. Họ đã có hệ thống thanh toán bằng thẻ tín dụng hoạt động rất tốt. Vậy vì sao họ lại đồng ý chấp nhận một loại Compute Credits được phát hành bởi một giao thức tiền mã hóa? Câu trả lời có thể là: họ không chấp nhận; chỉ có một bên trung gian thanh toán bằng USD thay mặt cho NEAR. Nếu vậy, mô hình này không khác gì việc NEAR mua API credits số lượng lớn rồi bán lại cho người stake. Tính kinh tế của nó phụ thuộc hoàn toàn vào mức chiết khấu mà NEAR nhận được. Nếu họ nhận được chiết khấu 30 phần trăm từ Anthropic và bán lại cho người dùng với giá 20 phần trăm thấp hơn giá niêm yết, họ vẫn có lãi. Còn nếu họ bán thấp hơn chi phí nhập vào, họ sẽ lỗ.\n\nVà đây là một điểm quan trọng khác: khi một giao thức phát hành tín dụng để sử dụng một dịch vụ, về bản chất nó đang phát hành một loại tiền tệ riêng. Lịch sử đã chứng minh rằng các loại tiền tệ riêng thường thất bại nếu chúng không chuyển đổi được thành hàng hóa hoặc dịch vụ có giá trị ổn định. Một Compute Credit có thể mua được một lần gọi model, nhưng nếu model đó bị giới hạn, giá trị của nó sẽ sụp đổ. Nếu model được cung cấp có chất lượng kém, người dùng sẽ không stake. Vì vậy, lợi thế cạnh tranh của NEAR không nằm ở blockchain, mà nằm ở quan hệ đối tác với các nhà cung cấp model hàng đầu. Nếu NEAR có thể đàm phán một mức giá tốt, họ có thể xây dựng một nền tảng AI có chi phí thấp hơn các nền tảng tập trung. Điều đó thật sự thú vị.\n\nBây giờ, hãy nói về các tín hiệu cụ thể để theo dõi. Tôi thường nói với độc giả của mình rằng hãy quên phân tích giá và tập trung vào các biến số có thể kiểm chứng. Đầu tiên, hãy theo dõi tổng lượng NEAR stake. Nếu sau hai tuần kể từ ngày ra mắt, tổng lượng stake tăng trên 5 phần trăm, điều đó cho thấy thị trường coi trọng tính năng này. Thứ hai, hãy theo dõi số lượng địa chỉ ví mới tham gia staking. Nếu những địa chỉ này đến từ các nhà phát triển AI, đó là tín hiệu tốt hơn nhiều so với việc cá voi tăng vị thế. Thứ ba, hãy theo dõi tài liệu kỹ thuật. Nếu NEAR công bố công thức quy đổi Compute Credits, hãy đọc thật kỹ. Nếu họ không công bố trong vòng ba mươi ngày, hãy đặt câu hỏi tại sao. Thứ tư, hãy theo dõi số lượng agent đang hoạt động thực tế trên NEAR AI. Một agent hoạt động là một ví on-chain có lịch sử giao dịch gọi model. Bạn có thể nhìn thấy nó trên explorer. Nếu con số này tăng đều, cầu thực đang tồn tại. Nếu nó đứng yên, câu chuyện chỉ nằm trên slide.\n\nTôi đã thử áp dụng khung phân tích này vào một dự án khác mà tôi theo dõi, Aethir, một mạng lưới GPU phi tập trung. Hồi đầu năm 2026, bot AI của tôi phát hiện một sự gia tăng bất thường trong các cuộc trò chuyện về nó ở Đông Nam Á. Khi tôi kiểm tra dashboard, số lượng GPU được sử dụng thực sự tăng đáng kể trước khi giá tăng. Đó là một tín hiệu on-chain cho thấy cầu đang đến trước cung. Tôi đã đầu tư 10.000 đô và lợi nhuận gấp ba lần sau ba tháng. Câu chuyện này không nói rằng NEAR cũng sẽ tương tự; nó chỉ nói rằng dữ liệu hoạt động thực bao giờ cũng đáng tin hơn tweet của founder. Và vì thế, tôi sẽ dành nhiều thời gian để quét các dashboard của NEAR AI hơn là đọc các dòng trạng thái trên mạng xã hội.\n\nMột khía cạnh nữa tôi muốn làm rõ: khái niệm confidential inference. NEAR đề cập đến việc chạy suy luận AI trong môi trường tin cậy. Nghe có vẻ liên quan đến quyền riêng tư, nhưng thực ra nó liên quan đến một vấn đề lớn hơn: sự xác thực. Nếu bạn là một agent và bạn cần chứng minh rằng bạn đã gọi model một cách đúng đắn, bạn cần một bằng chứng mật mã. Nếu model chạy trong một môi trường bảo mật, bạn có thể tạo ra một bằng chứng rằng một suy luận đã diễn ra mà không lộ dữ liệu đầu vào. Điều này rất giá trị cho các ứng dụng tài chính. Ví dụ, một bot cho vay có thể sử dụng AI để đánh giá điểm tín dụng của người vay mà không tiết lộ thông tin cá nhân. Trong trường hợp đó, Compute Credits không chỉ là một đơn vị thanh toán; nó là một đơn vị đo lường cho các giao dịch tri thức riêng tư. Và nếu điều này trở thành hiện thực, NEAR có thể chiếm một vị trí độc nhất mà Ethereum, Solana hay Bitcoin không thể dễ dàng sao chép.\n\nNhưng tôi không muốn vẽ ra một viễn cảnh quá tươi sáng. Hãy quay lại những rủi ro kỹ thuật. Cơ chế Compute Credits phụ thuộc rất nhiều vào các oracle để lấy giá API từ bên ngoài. Nếu oracle này bị tấn công hoặc bị thao túng, kẻ tấn công có thể in ra một lượng Compute Credits lớn và sử dụng AI miễn phí. Tồi tệ hơn, họ có thể làm sập nguồn ngân sách của giao thức. Tôi đã từng kiểm tra các hợp đồng DeFi có lỗ hổng oracle và biết rằng đó là một trong những mảnh đất màu mỡ nhất cho hacker. Vì vậy, NEAR cần một thiết kế oracle phi tập trung, có kiểm toán, và có cơ chế phản hồi khẩn cấp. Nếu không, tính năng hay có thể trở thành lỗ hổng chí mạng.\n\nRủi ro thứ hai là vấn đề bảo mật của agent. Các agent AI ngày nay rất dễ bị prompt injection: một kẻ tấn công có thể chèn một đoạn hướng dẫn độc hại vào dữ liệu đầu vào, khiến agent gửi toàn bộ Compute Credits đến một ví khác. Nếu NEAR không xây dựng một cơ chế quản lý ngân sách cho agent, bao gồm giới hạn chi tiêu, danh sách trắng các model được phép gọi, cơ chế dừng khẩn cấp, thì việc kích hoạt agent tự trả phí sẽ là một cơn ác mộng bảo mật. Tôi nghĩ rằng các nhà phát triển giỏi sẽ không vội tích hợp tính năng này vào bot của họ trước khi có một bộ công cụ bảo mật đi kèm. Và điều này có thể làm chậm tốc độ tăng trưởng của hệ sinh thái.\n\nMột yếu tố nữa mà các nhà đầu tư thường bỏ qua là cơ cấu hấp thụ cung. Nếu phần thưởng staking được trả bằng NEAR mới và một phần trong số đó đến từ ngân sách AI bị đốt để trả cho Compute Credits, thì lạm phát thực tế có thể thấp hơn hoặc cao hơn tùy vào tỷ lệ bị đốt. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến giá. Tôi sẽ theo dõi xem NEAR có chuyển một phần phí mạng để mua lại và đốt Compute Credits hay không. Nếu họ đưa ra một cơ chế đốt, điều đó cho thấy họ nghiêm túc về giá trị lâu dài. Nếu không, đây chỉ là một cách tiếp thị token khác.\n\nKhi tôi nghĩ về các đối thủ cạnh tranh, tôi không thể bỏ qua các hệ sinh thái như Cosmos, Avalanche hay ICP. Cả ba đều có hạ tầng cho AI ở một mức độ nào đó. Cosmos có khả năng tạo ra các appchain chuyên biệt, Avalanche có các subnet linh hoạt, ICP có khả năng chạy các container phi tập trung. Nếu bất kỳ ai trong số này tung ra một mô hình stake để trả AI tương tự, NEAR sẽ không có lợi thế đặc biệt ngoài việc ra mắt sớm. Lịch sử cho thấy lợi thế đi tiên phong chỉ bền vững khi có mạng lưới hiệu ứng mạnh. Nếu NEAR thu hút được một lượng lớn nhà phát triển agent trong ba tháng tới, họ có thể xây dựng một hệ sinh thái dữ liệu và mô hình mà người khác khó sao chép. Còn nếu không, những kẻ bắt chước có thể nhanh chóng vượt mặt nhờ chi phí thấp hơn và học hỏi từ những sai lầm của người đi trước.\n\nHãy nói thêm về mối quan hệ giữa token và sự kiên nhẫn. Tôi từng viết cho mình một câu ký hiệu: Bored Ape, bán quá sớm và bài học về sự bền bỉ. Sau khi bán ba con khỉ vào năm 2021 chỉ để nhìn chúng tăng từ 2 ETH lên 150 ETH, tôi trở nên nhạy cảm hơn với những quyết định thoát hàng sớm. Nhưng đồng thời, tôi cũng học được rằng sự kiên nhẫn không có nghĩa là nắm giữ một cách mù quáng. Sự kiên nhẫn có tính toán nghĩa là bạn giữ token khi câu chuyện vẫn đúng, và rời đi khi dữ liệu thay đổi. Với NEAR, tôi nghĩ chúng ta cần một sự kiên nhẫn có tính toán. Hãy để cơ chế Compute Credits chạy, hãy đợi các con số, và hãy chỉ tăng mức độ tin tưởng khi dữ liệu xác nhận.\n\nMột điểm tôi muốn nhấn mạnh với các nhà đầu tư FOMO đang nghĩ đến việc mua NEAR vào ngay lúc này: hãy so sánh cơ chế này với các mô hình đã tồn tại. Năm 2019, một số dự án đã cho phép người dùng stake token để nhận băng thông hoặc lưu trữ. Giao thức lưu trữ Failang thất bại vì không ai thực sự cần dùng nó. Năm 2023, các dịch vụ như Bittensor bắt đầu trả phần thưởng token cho các mô hình AI đóng góp đồng thuận. Bittensor đã thành công trong việc tạo ra một mạng lưới các chuyên gia AI, nhưng token của nó rất biến động vì phần thưởng chủ yếu dựa trên kỳ vọng. NEAR đang đi một con đường khác gần với pay-per-use: bạn stake token, bạn dùng AI, bạn không phải chờ phần thưởng. Nếu mô hình này hiệu quả, nó sẽ tạo ra một loại nhu cầu mà Bittensor thiếu: nhu cầu tiêu dùng ngắn hạn.\n\nCâu hỏi lớn là: liệu NEAR có chuyển từ một blockchain lưu trữ dữ liệu sang một AI settlement layer hay không? Để làm được điều đó, họ cần ba thứ. Thứ nhất, một nguồn cung Compute Credits minh bạch và được giới hạn. Thứ hai, một quy trình xác thực suy luận để đảm bảo rằng người dùng nhận được đúng dịch vụ họ trả tiền. Thứ ba, một danh mục model AI đa dạng, bao gồm cả các model nguồn mở và các model thương mại. Nếu thiếu một trong ba thứ, cơ chế sẽ chỉ là một lớp vỏ bọc tiếp thị.\n\nHãy cùng tưởng tượng ba kịch bản cho NEAR trong mười hai tháng tới. Kịch bản thứ nhất, lạc quan: Compute Credits trở thành một tiêu chuẩn thanh toán on-chain cho các agent, tỷ lệ stake tăng, NEAR AI trở thành nền tảng được các nhà phát triển AI tin dùng. Trong kịch bản này, giá NEAR có thể tăng vượt trội so với các Layer 1 khác, nhưng biến động vẫn rất cao. Kịch bản thứ hai, trung tính: NEAR vẫn duy trì được một cộng đồng nhà phát triển nhỏ, Compute Credits hoạt động nhưng không tạo ra sự bùng nổ. Khi đó, NEAR là một lựa chọn đầu tư an toàn vừa phải, nhưng không hấp dẫn. Kịch bản thứ ba, bi quan: Cơ chế Compute Credits bị khai thác, trợ giá vượt quá ngân sách, và các nhà cung cấp model tăng giá. Khi đó, NEAR phải cắt giảm tín dụng, người dùng rời đi, và câu chuyện AI cộng blockchain lại nhận thêm một vết sẹo. Tôi không thể nói chắc kịch bản nào sẽ xảy ra, nhưng tôi có thể nói rằng xác suất của kịch bản thứ nhất tăng lên nếu NEAR minh bạch và nếu thị trường tổng thể vẫn ủng hộ các tài sản rủi ro.\n\nTrong thị trường tăng giá, tâm lý FOMO thường đẩy giá vượt xa giá trị nội tại. Nếu bạn mua NEAR vì nghĩ rằng AI sắp bùng nổ, bạn có thể mua đúng, nhưng nếu bạn mua khi mọi thông tin đều đã công khai, bạn có thể mua trễ. Tôi không có một mốc thời gian mua bán cụ thể, nhưng tôi luôn nhắc bản thân rằng: hãy mua khi sự thật chưa được xác nhận và giá chưa phản ánh, và hãy giữ khi dữ liệu xác nhận câu chuyện. Với NEAR, sự thật chưa được xác nhận: chúng ta chưa biết liệu Compute Credits có tồn tại trong một năm nữa hay không. Vì vậy, tôi xem đây là một cơ hội nghiên cứu, không phải một tín hiệu mua vội vã.\n\nTôi muốn kể các bạn nghe về một lần tôi bắt sóng câu chuyện ETF Bitcoin hồi năm 2023. Khi đó, tôi lẻn vào các cộng đồng và cảm nhận rõ sự hoài nghi tuyệt đối về việc SEC phê duyệt ETF. Tôi đã viết một bài dự đoán rằng ETF sẽ được phê duyệt vào năm 2024, không phải vì tôi có insider thông tin, mà vì tôi nhận thấy các tổ chức lớn như BlackRock không bao giờ nộp hồ sơ mà chưa có sự thăm dò kỹ càng với cơ quan quản lý. Bài viết đó thu hút 50.000 lượt xem. Tôi kể chuyện này vì nó nhắc tôi rằng: những cú đặt cược tốt nhất không đến từ dự đoán giá, mà đến từ việc đọc cấu trúc khuyến khích. Với NEAR, cấu trúc khuyến khích đang thay đổi theo một hướng rất rõ ràng: biến staking từ một công cụ bảo mật mạng thành một công cụ mở khóa dịch vụ. Nếu bạn muốn đầu cơ vào sự thay đổi này, đừng chỉ nhìn vào giá; hãy nhìn vào số lượng agent, số lượng model được hỗ trợ, và mức độ minh bạch của tài liệu.\n\nTôi cũng muốn nói đến một câu chuyện khác: sự dịch chuyển của thanh khoản. Khi một giao thức tạo ra một trường hợp sử dụng cho token, nó thường thu hút một loại thanh khoản mới. Trong ngắn hạn, thanh khoản này có thể đến từ các quỹ đầu cơ muốn khai thác sự chênh lệch giữa chi phí stake và giá trị Compute Credits. Nếu họ nhận thấy credit rẻ hơn so với việc mua API trực tiếp, họ có thể mua một lượng lớn NEAR, stake để nhận credit, rồi bán credit trên thị trường thứ cấp nếu có. Điều này có thể tạo ra một mảnh đất cho thị trường phụ: giao dịch Compute Credits như một hàng hóa. Nếu thị trường này xuất hiện, nó sẽ làm lộ ra một vấn đề: giá trị nội tại của Compute Credits là bao nhiêu? Khi thị trường bắt đầu định giá credit, dòng vốn sẽ quay trở lại và ảnh hưởng đến giá NEAR. Tôi cho rằng đây là một trong những kịch bản thú vị nhất trong sáu tháng tới.\n\nTuy nhiên, cũng có một kịch bản xấu: NEAR không xây dựng một thị trường mở cho Compute Credits, mà chỉ cho phép chúng được dùng trong một nhóm ứng dụng được chọn lọc. Điều này sẽ hạn chế tính thanh khoản và khiến cho giá trị credit phụ thuộc hoàn toàn vào quyết định hành chính của giao thức. Trong trường hợp này, nhà đầu tư nên thận trọng, vì một tài sản bị kìm kẹp về thanh khoản luôn có rủi ro mất giá đột ngột.\n\nMột vấn đề nữa liên quan đến chính sách pháp lý. Khái niệm tín dụng tiêu dùng có thể bị các cơ quan quản lý xem là một loại chứng khoán tiêu dùng hoặc một sản phẩm đầu tư chưa đăng ký. Nếu NEAR phát hành Compute Credits như một phần thưởng cho việc stake, và người dùng có thể bán lại hoặc trao đổi chúng, thì cơ chế này có thể bị xếp vào diện điều chỉnh. Đây là một rủi ro pháp lý mà nhiều người bỏ qua. Tôi hy vọng NEAR sẽ công bố một ý kiến pháp lý rõ ràng về bản chất của Compute Credits, nhưng cho đến khi có động thái đó, các nhà đầu tư cần lưu ý.\n\nMọi câu chuyện token đều bắt đầu từ một câu hỏi: ai là người trả tiền cuối cùng? Trong mô hình truyền thống, người trả tiền là người tiêu dùng. Trong mô hình staking để dùng AI, câu trả lời vẫn mơ hồ. Nếu bạn stake NEAR và nhận Compute Credits, thực chất bạn không trả tiền trực tiếp; bạn chỉ đóng vai trò như một người gửi tiết kiệm để nhận lãi suất dưới dạng dịch vụ. NEAR protocol có thể lấy tiền từ đâu để trả cho OpenAI? Từ quỹ phát triển, từ phí mạng, từ lạm phát, hoặc từ các khoản đầu tư. Nếu không có một dòng tiền mặt thực sự chảy vào, cơ chế này sẽ hoạt động như một hệ thống bán hàng đa cấp: người đến sau sẽ trả tiền cho người đến trước. Còn nếu có dòng tiền từ doanh thu thực tế, câu chuyện sẽ bền vững hơn. Nhưng rất tiếc, NEAR vẫn chưa công bố số liệu nào để chúng ta xác minh.\n\nĐiều tôi muốn nhấn mạnh, và tôi sẽ in đậm để các bạn nhớ: một mô hình staking để trả phí AI chỉ bền vững khi chi phí cơ hội của người stake nhỏ hơn giá trị mà họ nhận được từ AI, và khi phí thật sự đến từ doanh thu bên ngoài. Nếu NEAR muốn cơ chế này tồn tại lâu dài, họ phải tìm ra một phân khúc người dùng sẵn sàng trả phí AI bằng token thay vì tiền pháp định. Phân khúc đó chính là các nhà phát triển agent phi tập trung, những người muốn một agent tự chủ về tài chính. Nếu họ dùng Compute Credits để vận hành một bot thương mại điện tử hoặc một trợ lý tài chính, và bot đó kiếm ra tiền thật, thì vòng lặp được đóng lại bằng hiệu quả kinh doanh. Còn nếu người dùng chỉ dùng AI để trò chuyện, họ sẽ không bao giờ stake lâu dài.\n\nTrong crypto, chúng ta thường trả phí bằng sự kỳ vọng, không phải bằng tiền mặt. Và đó vừa là lý do thị trường phát triển nhanh, vừa là lý do thị trường sụp đổ. Tôi đã dành mười ba năm săn lùng các câu chuyện. Tôi đã sớm phát hiện ra những d