Mỗi lần kiểm toán là một lần tôi đặt câu hỏi: tại sao một dự án chọn Poseidon? Câu trả lời luôn là 'vì nó nhanh hơn trong ZK'. Nhưng nhanh hơn với giá nào? Justin Drake, nhà nghiên cứu Ethereum Foundation, vừa tuyên bố: Ethereum sẽ棄 dùng Poseidon. Không phải vì nó bị hack. Mà vì nó không đáp ứng được 'giả định tối thiểu'. Đây là một cú sốc với hệ sinh thái ZK – nhưng cũng là một tín hiệu kỹ thuật mà tôi, với tư cách một auditor DeFi, không thể bỏ qua.
Context: Poseidon và cái bẫy 'SNARK-friendly'
Poseidon là một hash function được thiết kế riêng cho zero-knowledge proofs. Nó có thể được biểu diễn trong SNARK circuit với chỉ vài trăm constraints – thay vì hàng ngàn constraints như SHA2. Điều này giúp ZK-Rollup (zkSync, Starknet, Linea...) chạy nhanh hơn, rẻ hơn. Ethereum Foundation đã tài trợ cho Poseidon từ 2018, và nó trở thành tiêu chuẩn ngầm trong toàn bộ hệ sinh thái.
Nhưng có một vấn đề: Poseidon dựa trên các cấu trúc đại số mới (Poseidon permutation, S-boxes dạng đơn giản). Nó chưa được phân tích mật mã đủ lâu. Nó không phải là SHA2 hay BLAKE – những hash đã được quốc tế kiểm chứng qua hàng thập kỷ. Và trong thế giới blockchain, 'chưa được kiểm chứng' đồng nghĩa với 'rủi ro tiềm ẩn'.
Core: Binary field – con đường ít giả định nhất
Justin Drake công bố một hướng đi hoàn toàn khác: thay vì thiết kế hash cho SNARK, hãy thiết kế SNARK cho hash. Cụ thể, sử dụng binary field (trường nhị phân) – loại trường mà máy tính xử lý tự nhiên nhất – để xây dựng các proving system như Binius (2023, Benjamin Diamond & Jim Posen) và Flock. Với binary field, SHA2 và BLAKE2s có thể được biểu diễn trong SNARK với hiệu suất gần tương đương Poseidon. Drake nói: 'Một laptop có thể chạy ~1 triệu hash calls mỗi giây – chỉ chậm hơn native CPU khoảng 100 lần'. Đây là một con số chấp nhận được khi đánh đổi lấy bảo mật.
Lợi ích? Ba điều quan trọng:
- Bảo mật dài hạn: SHA2 và BLAKE2s đã được phân tích suốt 20-30 năm. Ngay cả với quantum computer (Grover algorithm), chúng vẫn giữ được 128-bit security. Poseidon với cấu trúc đại số đơn giản có thể dễ bị tấn công bởi các phương pháp đại số mới (algebraic attack).
- Giảm giả định: Không cần tin tưởng vào một permutation mới, không cần chờ đợi 10 năm phân tích. Chỉ cần tin vào SHA2 – thứ đã được NIST chuẩn hóa.
- Sẵn sàng cho hậu lượng tử: Các hash tiêu chuẩn đã có sẵn trong mọi thư viện, mọi hardware. Không cần thiết kế chip riêng cho Poseidon.
Tôi từng kiểm toán một ICO Bancor năm 2017. Tôi phát hiện 7 lỗi trong token swap contract, gửi báo cáo, team họ cảm ơn nhưng chỉ sửa 3. Bài học: lý thuyết whitepaper thường bỏ qua bug triển khai. Poseidon cũng vậy – nó đẹp trên paper, nhưng chưa ai deploy nó ở quy mô Ethereum mainnet với hàng nghìn validator. Drake đang tránh một thảm họa tiềm ẩn.
Contrarian: Đây không phải là Poseidon bị hại
Điều phản trực giác: Drake không nói Poseidon mất an toàn. Ông ấy nói Ethereum chọn 'ít giả định nhất'. Điều này có nghĩa: Poseidon vẫn an toàn trong 5-10 năm tới, nhưng Ethereum không muốn đánh cược. Đây là một quyết định triết lý, không phải kỹ thuật thuần túy.
Nhưng đây là điểm mù: các project ZK hiện tại (zkSync, Scroll, Starknet) đã tối ưu toàn bộ stack cho Poseidon. Họ có hardware accelerator, circuit compiler, và proof aggregator xây dựng trên Poseidon. Nếu Ethereum base layer chuyển sang SHA2 + binary field, các L2 này sẽ phải đối mặt với 'sunk cost' khổng lồ – hoặc mất khả năng tương thích với base layer. Drake nói 'không bắt buộc migrate', nhưng tôi nghi ngờ: trong dài hạn, nếu Ethereum sinh ra block proofs bằng SHA2, các L2 muốn tương tác trực tiếp sẽ phải theo. Đây là một dạng 'soft fork' không lời.
Một điểm mù khác: hiệu suất. 'Chỉ chậm 100 lần' – Drake nói vậy. Nhưng 100 lần trên laptop là một chuyện, 100 lần trên hàng nghìn validator với hàng triệu giao dịch mỗi ngày là chuyện khác. Tôi từng phân tích Uniswap V2, tôi viết 50 unit test để phát hiện lỗi tính phí khi thanh khoản thay đổi. Kết quả: lỗi tồn tại, nhưng không ai để ý vì nó hiếm khi xảy ra. Tương tự, binary field proving có thể chạy tốt trong lab, nhưng thực tế mainnet có thể gặp edge cases về bộ nhớ, timing, hoặc parallelization. Đây là rủi ro kỹ thuật thực sự.
Takeaway: Cuộc chơi dài hạn
Ethereum đang đánh cược vào một tương lai 10-20 năm, nơi mà quantum computer và AI-assisted cryptanalysis trở nên phổ biến. Poseidon có thể là mục tiêu đầu tiên. Bằng cách chuyển sang SHA2 + binary field, Ethereum không chỉ bảo vệ chính nó, mà còn tạo ra một tiêu chuẩn cho toàn ngành.
Tôi sẽ theo dõi leanVM vào 2027. Nếu binary field proving thực sự match hiệu suất Poseidon, đây sẽ là một bước ngoặt. Nếu không, đây sẽ là một bài học về việc lý thuyết đẹp nhưng thực tế phũ phàng.
Liệu các L2 có dám đi theo con đường ít giả định này? Hay họ sẽ chết vì sunk cost của Poseidon? Câu trả lời nằm ở 2027, khi leanVM ra mắt. Và tôi, với tư cách một auditor, sẽ đọc code của nó trước khi tin.
