Tôi nhớ cái cảm giác khi lần đầu tiên đọc whitepaper của một ICO năm 2017. Đó là Tronix, một dự án hứa hẹn cách mạng hóa ngành giải trí. Tôi đã tin, đã đầu tư 500 USD, và rồi mất trắng. Nhưng điều tôi học được không phải là sự mất mát, mà là sức mạnh của câu chuyện — narrative. Một câu chuyện hay có thể khiến hàng ngàn người bỏ tiền vào một thứ không có giá trị thực. Và ngược lại, một câu chuyện tẻ nhạt có thể khiến một công ty sở hữu hàng nghìn Bitcoin âm thầm biến mất.
Tuần trước, tại một văn phòng nhỏ ở London, một cuộc họp cổ đông đã diễn ra. Không có máy quay, không có livestream, không có tiếng hò reo. Chỉ có vài người ngồi quanh bàn, thảo luận về tương lai của một công ty tên Satsuma Technology. Kết quả: họ bỏ phiếu thanh lý toàn bộ 668 Bitcoin mà công ty đang nắm giữ, đóng cửa doanh nghiệp, và trả lại tiền cho các cổ đông. Một quyết định lặng lẽ, nhưng ẩn chứa nhiều điều đáng suy ngẫm.
Satsuma Technology không phải là một cái tên xa lạ trong giới Bitcoin maximalist. Được thành lập như một "bitcoin treasury company" — một công ty có chiến lược giữ Bitcoin làm tài sản chính — nó từng được Mark Moss, một KOL nổi tiếng trong cộng đồng Bitcoin, ủng hộ. Ý tưởng rất đơn giản: thay vì giữ tiền mặt mất giá, hãy mua Bitcoin và nắm giữ lâu dài. MicroStrategy đã làm điều đó, và cổ phiếu của họ tăng vọt theo giá Bitcoin. Nhưng Satsuma không phải MicroStrategy. Với chỉ 668 BTC — tương đương khoảng 45 triệu USD ở thời điểm viết bài — họ là một người chơi rất nhỏ. Và giờ đây, họ chọn cách rời khỏi bàn chơi.
Hãy nhìn vào bối cảnh. Thị trường đang trong giai đoạn giảm. Không phải một cú sập thảm khốc, mà là một sự xói mòn âm thầm. Bitcoin đã dao động quanh mức 60.000-70.000 USD trong nhiều tháng sau halving, nhưng tâm lý thì u ám. Các quỹ ETF Bitcoin spot vẫn chảy vào, nhưng dòng tiền từ các tổ chức nhỏ lẻ đang cạn kiệt. Trong bối cảnh đó, một công ty như Satsuma phải đối mặt với câu hỏi sinh tử: tiếp tục HODL chờ đợi, hay thanh lý để bảo toàn vốn cho cổ đông? Họ chọn vế sau.
Điều thú vị không nằm ở con số 668 BTC. Trong tổng cung 21 triệu Bitcoin, đó chỉ là một giọt nước. Ngay cả khi bán tất cả trong một ngày, thị trường cũng sẽ hấp thụ mà không có biến động đáng kể. Vấn đề là ở tín hiệu. Một công ty được xây dựng với niềm tin vào Bitcoin — một "bitcoin treasury company" — lại quyết định bán sạch. Điều đó nói lên điều gì? Nó nói rằng niềm tin thuần túy không đủ để vận hành một doanh nghiệp. Các cổ đông, dù là ai, đã nhìn vào bảng cân đối kế toán và thấy rằng việc giữ Bitcoin không tạo ra dòng tiền. Không có sản phẩm, không có dịch vụ, chỉ có một tài sản biến động mạnh. Khi thị trường đi ngang, chi phí cơ hội trở nên quá lớn. Họ muốn tiền mặt, không muốn Bitcoin.
Tôi từng chứng kiến điều tương tự trong DeFi Summer năm 2020. Nhiều giao thức nhỏ đã launch với những lời hứa về lợi suất cao, nhưng khi thị trường chững lại, TVL của họ bốc hơi nhanh hơn họ kịp nói "yield farming". Satsuma cũng vậy. Nó là một sản phẩm của chu kỳ tăng trưởng trước, khi mọi người tin rằng chỉ cần mua Bitcoin là đủ. Nhưng thực tế phũ phàng: một công ty cần có hoạt động kinh doanh cốt lõi, không chỉ là một cái két sắt số.
Có một góc nhìn phản trực giác ở đây. Nhiều người sẽ vội vàng kết luận rằng việc Satsuma thanh lý là dấu hiệu của sự suy yếu của Bitcoin, rằng ngay cả những người ủng hộ trung thành nhất cũng đang bỏ cuộc. Nhưng tôi cho rằng ngược lại: đây là một dấu hiệu của sự trưởng thành. Thị trường đang loại bỏ những kẻ chơi yếu, những mô hình kinh doanh không bền vững. Satsuma không phải là một "Bitcoin holder" thực thụ — nó là một công ty đầu tư, và các cổ đông của nó có nghĩa vụ ủy thác phải tối đa hóa lợi nhuận. Khi họ thấy Bitcoin không còn là kênh đầu tư hấp dẫn nhất (trong ngắn hạn), họ rút lui. Điều đó không phản ánh giá trị của Bitcoin, mà phản ánh sự tỉnh táo của các nhà quản lý quỹ.
Hãy nhìn vào MicroStrategy. Họ không chỉ mua Bitcoin, họ còn phát hành trái phiếu chuyển đổi, vay tiền với lãi suất thấp để mua thêm, tạo ra một đòn bẩy tài chính tinh vi. Họ có một đội ngũ pháp lý, kế toán, quan hệ nhà đầu tư. Họ là một cỗ máy. Còn Satsuma? Có lẽ chỉ là một vài người bạn cùng nhau góp tiền mua Bitcoin, và giờ họ muốn lấy lại vốn. Sự khác biệt giữa một tổ chức chuyên nghiệp và một nhóm nhỏ lẻ là rất lớn. Và thị trường giảm giá chính là lúc sự khác biệt đó lộ rõ.
Câu chuyện của Satsuma nhắc tôi về một bài học từ những ngày đầu của NFT. Năm 2021, tôi đã mua 3 CryptoPunks với giá 0.1 ETH mỗi cái, bán được 2 ETH khi thị trường sốt, và rồi mất 80% danh mục khi bong bóng vỡ. Tôi đã lý tưởng hóa NFT, tin rằng chúng sẽ thay đổi nghệ thuật mãi mãi. Nhưng cuối cùng, tôi chỉ là một con cá nhỏ trong đại dương cảm xúc. Satsuma cũng vậy. Nó được xây dựng trên một lý tưởng — Bitcoin là tiền tệ của tương lai — nhưng lý tưởng không trả được hóa đơn điện. Khi cổ đông đòi lại tiền, lý tưởng phải nhường chỗ cho thực tế.
Tuy nhiên, tôi không cho rằng đây là một thất bại. Ngược lại, nó là một kết thúc có hậu cho những người liên quan. Họ đầu tư, họ rút ra, không ai mất trắng. So với những dự án rug pull hay sụp đổ do lỗi kỹ thuật, đây là một quá trình minh bạch và có trật tự. Công ty đã tuân thủ luật pháp Anh, tổ chức bỏ phiếu, và sẽ phân phối tài sản cho cổ đông. Đó là cách mà thị trường tài chính truyền thống vận hành, và crypto đang dần hòa nhập vào đó.
Điều tôi muốn nhấn mạnh là: đừng đọc quá nhiều vào một sự kiện đơn lẻ. Satsuma chỉ là một hạt cát trên sa mạc. Nhưng nếu bạn nhìn kỹ, bạn sẽ thấy một xu hướng: những "bitcoin treasury company" nhỏ lẻ đang dần biến mất. Chúng được sinh ra trong thị trường tăng giá 2021, khi mọi người đều muốn một phần của câu chuyện "công ty nắm giữ Bitcoin". Giờ đây, khi thị trường giảm, chúng chết đi một cách tự nhiên. Đây là sự thanh lọc cần thiết. Những kẻ yếu ra đi, người mạnh ở lại. MicroStrategy vẫn ở đó, và có thể mua thêm. Tesla vẫn giữ một phần. Các quỹ ETF vẫn mua ròng. Đó mới là câu chuyện thực sự.
Tôi kết thúc bài viết này bằng một câu hỏi, như thường lệ: Khi thủy triều rút, bạn có thấy mình đang khỏa thân không? Satsuma đã thấy, và họ chọn mặc quần áo vào. Còn bạn, bạn sẽ làm gì với Bitcoin của mình trong những tháng tới? Câu trả lời không nằm ở giá cả, mà nằm ở niềm tin của bạn vào câu chuyện dài hạn.
